بهڕێز كاک جهعفهری حوسێنپوور(هێدی)
بهوپهڕی ڕێزهوه،
وتووێژهكهتانم لهگهڵ كاک فاتیح شێخولئیسلامی له سایتهكهتاندا بینی. دهستتان خۆش بێت كه كاک فاتیحتان هێنایه قسه.
له قسهكانیدا كاک فاتیح ئاماژهی به ساڵانی خوێندكاریی خۆی له تاران و ڕۆژنامهی كوردستان و ژمارهی تایبهتی مردنی گۆران كردبوو. وا كۆپییهكی ئهو ژمارهیهم بۆ ناردن. وا ههیه بۆ خۆتان و كاک فاتیح و كاک ئهمیریش كهڵكی ههبێت و ببێته هۆی ڕاوێژی زیاتر لهسهر شێعری ئهو ساڵانه.
سهركهوتوو بن
ئهنوهر سوڵتانی
19.01.2004
-----------------------------------------------------------------------------
كاک فاتیح له وتهكانیدا، كه له وتووێژێكی ڕادیۆییم وهرگرتبوون، دهڵێ: "ئێمه له جامیعهی تاران جهماعهتێک خوێندكاری ئهو سهردهمه كه لهگهڵ ئهدهبیات و شێعر و ئهوانه سهروكارمان بوو، ههوڵێكمان دا بۆ ئهوهی كه ژمارهیهكی تایبهتیی ڕۆژنامهیهكی كوردی، كه ئهو سهردهمه لهوێ دهرئهچوو، به ناوی "كوردستان"، دهربێنین، به بۆنهی مهرگی گۆران و بۆ ڕێزگرتن له گۆران."
زۆر سپاسی كاک ئهنوهری بهڕێز دهكهم كه به كاک برایمی فهڕشی دا كۆپی ئهو ژماره تایبهتییهی "كوردستان"ی بۆ ناردم. له پێناو ڕوونبوونهوهی زیاتری مێژووی ئهدهبیماندا ئهو سهرچاوانه زۆر به كهڵكن. له داهاتوو دا بابهتهكانی ئهو ژماره تایبهتییهی "كوردستان" - ئهو بابهتانهی لهسهر "مامۆستا گۆران"ن- دهنووسمهوه و دهیانخهمه بهر چاوان. ئهوانهی دهو ژمارهیه دا به بۆنهی كۆچی دوایی "مامۆستا گۆران"هوه شێعر و وتاریان نووسیوه نازناویان له بن بابهتهكانیان نووسیوه و ناوی ڕاستهقینهیان ئاشكرا نهكردووه. وێدهچێ دوو لهو خاوهن بابهتانه كاک فاتیحی شێخولئیسلامی و كاک ئهمیری حهسهنپوور بن. بۆ ناسینی خاوهن بابهتهكان داوام لهو بهڕێزانه كردووه ناوهكانم بۆ ئاشكرا بكهن و ئهگهر زانیاریی نهدركاویشیان لهو بارهوه ههبێ بیدركێنن.[1]
لهسهر ڕووپهڕی ئهو ژماره تایبهتییهی "كوردستان" نووسراوه: "ژمارهی تایبهتی بیرهوهریی كۆچی دووایی هۆنهری نهمری كورد مامۆستا گۆران". له بن وێنهی "مامۆستا گۆران"یش نووسراوه: "پاش ئهوه كه ههواڵی مهرگی مامۆستا "گۆران"مان له ژمارهی 195 دا، بڵاو كردهوه، وه برا كورده خوێنخاوێنهكانمان لهو كۆسته گهوره ئاگادار بوون، گهلێ ووتار و ههڵبهستیان لهگهڵ ئهم وێنه دا كه به دهستی تهوانای لاوێكی كورد له ڕوی وێنهكهی كێشراوه بۆ ناردین، ئهوا ئێمهش بهو بۆنهوه ئهم ژمارهمان تایبهت كرد به بیرهوهریی كۆچی دووایی مامۆستا "گۆران".
ئهو ژمارهیهی "كوردستان" بابهتی جۆراوجۆری تێدایه. ئهو بابهتانهی تایبهتن به مامۆستا گۆران بهو چهشنهن:
- بهسهرهات و شوێنهواری مامۆستا گۆران؛ [وتار]، نووسینی: "هیوا" - تاران، ڕهشهمه 2574[ساڵی كوردی] -
- بۆ مهرگی گۆران؛ [شێعر]، نووسینی: "ئازاد" - بۆكان، ڕهشهمه 2574 -
- ناخی سروشت: سهرچاوهی ههستی گۆران؛ [وتار]، نووسینی: "ئارێز" - سنه، ڕهشهمهی 2574 -
- بۆ "گۆران"؛ [شێعر]، نووسینی: "ئاور" - سابڵاخ، یهكهمی ڕهشهمه 2574 -
- بۆ خوای بهههشتی شێعری كوردی "گۆران"؛ [شێعر]، نووسینی: "شهتاو" - مهریوان-
ادامه مطلب
+
نوشته شده در پنجشنبه نوزدهم بهمن 1385ساعت 16:34 توسط یک کرد
|
عهتا نههایی: بۆ دهبێت پڕۆژهیهكی وهكوو دامهزراندنی كۆڕێكی زانستی بۆ زمان، له ناو پڕۆژهیهكی وهكوو ناسیۆنالیزمدا بخوێنرێتهوه. من ئینكاری ئهمه ناكهم، بهڵام چ دهستێک، چ مێژوویهک وای كردووه، لێكۆڵینهوهیهكی زانستی وهكوو زمان، ئێمه بۆچوونێكی ئایدیۆلۆژیكی بهو شێوهیهی بۆ بكهین(ئهمه لایهنێكی). لایهنهكهی تری، بۆ ئهبێ بهرامبهر كۆڕێكی زانستی بۆ لێكۆڵینهوه لهسهر زمان له باری سیاسییهوه بڕوانین یان گومانی سیاسی لێبكهین، كام دهسته یان كام فیكره كه ئێمه وا لێدهكات ههموو ههوڵ و تهلاشمان بخهینه ژێر چارشێوێكی سیاسییهوه. من بهم شێوه بۆ شتهكان ناچم، ئهگهرچی ڕهنگه له كۆمهڵگای ئێمه دا شتهكان بهم شێوه بێنه ئاراوه. به لای منهوه زمانی كوردی وهكوو ههموو زمانهكان كه ئهدهبێكی ههیه، مێژوویهكی ئهدهبیشی له پشتهوهیه، ئێستاش ههندێک تهقهلای ئهدهبی پێئهدرێ، پێویستی به شوێنێک ههیه كه لێكۆڵینهوهی لهسهر بكات(لهسهر خودی زمانهكه، لهسهر ئهدهبهكه، لهسهر خودی فهرههنگهكه)، ئهمهش چۆن له دهرهوهی سیاسهتهوه بكرێ؟ واته من ناڵێم دامهزراندنی ئهم كۆڕه داواكارییهک نییه له سیستمێک به ناوی حكومهت. بۆچی؟ وهک جهنابی دوكتور[جهلالیزاده] ئاماژهیان پێكرد.
یاسای بنهڕهتی ئهسڵێكی ههیه كه ئیزن ئهدات به كهمایهتییهكان به زمانی دایكیی خۆیان بنووسن و بخوێنن و فێر بن و له مهدرهسهكان و زانكۆكانیشدا فێر بكرێت. ئهم ئهسڵه له ههناوی خۆیدا ئهسڵێكی سیاسی نییه. بهڵام تا ئێسته له كهناڵه سیاسییهكانهوه داوای بهڕێوهبردنی ئهم ئهسڵه كراوه. ئێسته ئهم دامهزراوه كه شهرعییهتێكی له پشته و ئهویش دهنگدانی كهسایهتییه فهرههنگییهكانه، دهیهوێت داواكارییهكه بخاتهوه سهر ڕهوتی سرووشتیی خۆی. واتا داوایهكی فهرههنگی له كهناڵێكی فهرههنگییهوه. ئهوهیه كه من بهم بۆچوونه پێم وایه ئاڵوگۆڕێكی گهورهیه. واته ئێمه داواكارییهكانمان بخهینه خانه شیاوهكانی خۆیانهوه (داوای سیاسی له كهناڵی دامهزراوی سیاسییهوه - داوای فهرههگی له كهناڵی دامهزراوی فهرههنگییهوه) بكرێ و من پێم وایه خوێندن و نووسینی كهمایهتییهكان به زمانی دایكیی خۆیان داوایهكی فهرههنگییه، یان دهكرێ بڵێین مافێكی فهرههنگییه. ئهم ڕێكخراوه زانستییه بۆ ئهوهیه كه شێوهی ئیجرایی ئهم كاره دروستترین شێوه بێت له ژێر چاوهدێری زانایانی ئهم بواره دا. ئهم ڕێكخراوه جگه لهوهی كه دهبێ داوای ئهم مافه بكات، ههروهها دهبێ ڕێكارێكی زانستی بۆ بهڕێوهچوونهكهی بخاته پێش چاو.
ادامه مطلب
+
نوشته شده در پنجشنبه نوزدهم بهمن 1385ساعت 16:27 توسط یک کرد
|
یك ترانهی فولكلوریك كردی:
قلب من كه به دایم شیداست، به وسعت یك انار، اما
صد برزن باشدش، هر یك به سان شهری
صد استاد باشدش، هر یك به كاری خبره
آن كه میان من و تو جدائی افكند، سنگها بر او بارد!
منظومههای شفاهی كردی دو گونهاند: یك آنانكه داستانیاند و دارای ساختاری نمایشی، و دیگر، منظومههای غیر داستانی.
در این میان، همهی قصهها، افسانهها و داستانهایی كه بر اساس حوادث تاریخی منطقه، مبارزات ملی و مذهبی، وقوع جنگها و كشتارهای محلی، در آمیزهای با تخیل و دانستههای مستقیم یا غیرمستقیم گزارنده، بازسرائی شدهاند، و نیز حدیث عشقهای ناكام و دلدادگیهای پرشور خود و دیگران، در گونهی اول جای می گیرند. این منظومهها كه شمارشان بیشتر از نوع دیگر است، نام عمومی "بیت" را بر خود دارند.
منظومههای دیگر كه قالب داستانی ندارند و فاقد عناصر سازندهی دراماتیكی هستند شامل چامههای بلند عاشقانه، آوازهای مذهبی و ملی، و وصف زیباییهای میهن و دلدادهی جوان بوده و نامهای مختلفی دارند: حیران، ئازیزه، پاییزه، بالوره، گورانی و ...
از آنجا كه معمولا آثار ادبی شفاهی، سینه به سینه نقل شده و تنها در اذهان گویندگان حفظ و نگهداری میشوند، لاجرم دستخوش تغییراتی كم و بیش بودهاند، بهطوری كه گاه روایتهای مختلفی از یك منظومهی خاص وجود دارد.
دوست اندیشمند و ادیبم، آقای احمد بحری، دبیر دبیرستانهای مهاباد در كتاب ارزشمندی كه به زبان كردی برای چاپ آماده كرده، حدود 18 روایت مختلف از "ئازیزه" را از زبان گویندگان و خنیاگران مختلف گردآوری و ثبت كرده است كه متن حاضر، ترجمهی یكی از آن روایتها از زبان "حسین شهشه" بیتخوان معروف موكریان است.
منظومهی بلند ئازیزه با مضمونی از عشق انسانی و تصاویری شاعرانه از طبیعت پیرامون و زیباییهای آن، و نیز توصیفهای پرقدرت و سرشار از تخیل در بارهی معشوق، نمونهی جالبیست از زیباییشناسی مردم كرد و هنرمندان عامی آن در دورانی نزدیك به دویست سال قبل و شاید هم بیشتر.
آنچه در پی میآید، ابتدا سرگذشت بیتخوان است كه از مصاحبهی رادیویی ایشان با مركز مهاباد، در نوروز سال 65 شمسی گرفته شده است و سپس متن فارسی منظومه.
جای خود دارد كه از دوست گرامی آقای عزیز آلی، كه همواره با وسواس و دقت ادبی خود، مشوق اینجانب در شناساندن ادبیات مردمی كردستان به هموطنان فارسزبان بودهاند صمیمانه تشكر كنم.
سرگذشت بیتخوان
به من میگویند: حسین شهشه. سه سال قبل از حادثشدن آن كسوف قدیمی (حوالی سال 1290 شمسی)، در آبادی شرفكند (از روستاهای مهاباد) متولد شدهام، اما از وقتی كه قدرت تمیز وتشخیص در خود دیدهام، در منطقهی "شهرویران" مهاباد بودهام. از همان كودكی، شیفتهی آوازخوانی وترانهسرایی بودهام و به همین عشق، تمام كردستان ایران و عراق را زیر پا گذاشتهام و اكثر "بیت"ها را یاد گرفتهام. شش سال تمام در عراق نزد شخصی به نام "خدره رهقه" ماندهام كه بیتخوان ویژهی "بابكر سلیم آقا" بود. از او بیتهای لاس و خزال، كاكه میر و كاكه شیخ، خج و سیامند، شیخ فرخ و خاتون استی، سعید و میر سیفالدین بیگ، محمل و ابراهیم، مهر و وفا، عایشه گل، سواره، دو برادر، عثمان پاشا و همهی بیتهای "علی بردهشانی" را یاد گرفتهام. از " سید رحمان دفزن" هم بیتهای حاتم و محمدحنیفه را. البته وقتی سید، بیتخوان مشهوری بود، من كودك بودم.
خود نیز منظومههای فراوانی سروده و بیت های زیادی گفتهام. مدتهای مدیدی را در سرای خان های كرد عراقی، پشدر، مناطق جنگلی سردشت، لاهیجان (پیرانشهر كنونی) و منطقه منگور زندگی كردهام و همه مرا میشناسند. در آن مناطق به حسین كنیله و حسین شایر (آوازخوان) مشهور هستم.
ادامه مطلب
+
نوشته شده در پنجشنبه نوزدهم بهمن 1385ساعت 16:20 توسط یک کرد
|
