کُردستان یعنی  سرزمین کُردها ناحیه ای است در خاورمیانه که در محل سوق الجیشی و بسیار مهمی واقع شده است این سرزمین مشتمل است بر  بر بخشهایی  مهمی از ترکیه .ایران.عراق و سوریه .

هرگز دولتی به این نام وجود نداشته است(بجز جمهوری مهاباد و کُردستان عراق). در امپراتور عثمانی لفظ کُردستان  بر بخشی از کل سرزمینی اطلاق می شود که کُردها در ان زندگی و سکونت دارند (دیاربکر). ایران نیز استانی به  نام کُردستان دارد که حدود یک سوم سرزمین های کُردنشین کشور را شامل می گردد این نقشه بر اساس نقشه ای تهیه شده که ملییون کُرد در سال 1948 به سازمان ملل متحد ارائه کردند.

من هر جا که امکان تطبیق ان موجود بوده ان را درست و دقیق یافته ام و هرگاه در این وبلاگ از کُردستان سخن می رانم منظورم همین سرزمینی است که به این نحو محدود و مشخص شده است.

میلیون ها کُرد در خارج از این منطقه زندگی می کنند در استان شمال  خاوری  ایران به نام خراسان حفره ای کُرد نشین هست مشتمل بر چند صد هزار  کُرد و همچنین در بخشهای پیرامونی ترکستان شوروی حفره های کُردنشین دیگری در ارمنستان و اذربایجان شوروی و غرب ترکیه و در کشورهای غربی به صورت مهاجر زندگی می کنند.

مرکز کُردستان مشتمل است بر کوههای سخت و صعب  که همیشه مانع از ورود ارتشهای مهاجم بوده و  پناهی برای گریختگان از آزار  و تعذیب و راهزنان عرضه داشته اند.

رشته کوههای توروس شرقی یا توروس کُردستان و زاگرس ستون فقرات این کوهها را تشکیل می دهند جهت این رشته کوهها به طور کلی  شمال غربی جنوب شرقی است. در جناح جنوب غربی تعدادی چین خوردگی  موازی بسیار بلند و پر نشیب به تدریج به سوی  دشتهای بین النهرین فرود می ایند . در سمت شمال و شمال شرقی چشم انداز تغییر می کند و به فلات استپ گونه و زمین های بلند بدل می شود فلات بلند واقع در شمال در یاچه" بزرگ وان که سرچشمه رودهای دجله و فرات است سابق بر این فلات ارمنستان خوانده می شد زیرا بخش عمده جمعیت ان را ارمنستان تشکیل می دادند .

کُردها تنها در چند  صده" اخیر در ان سکونت داشته اند از تبعید و کشتار ارمنیان در جنگ اول جهانی  و فرار اکثریت ارمنییان بازمانده به این سو ساکنان این فلات را نیز به طور عمده کُردان تشکیل می داده اند دشت های پست جنوبی  و فلات های مرتفع شرق حد و مرز طبیعی کُردستان  را تشکیل می دهند و همین خود از کُردان مردمی ساخته است که در کوهستان رزمندگانی سهمناک اند.

حد جنوبی خاوری کُردستان تا حدی اختیاری است قبایل لر و بختیاری که در ان ناحیه زندگی می کنند مشترکات فرهنگی زیادی با کُردها دارند و بسیاری  از ملی گرایان کُرد انها را کُرد می دانند در حالیکه دیگران خود را کُرد نمی دانند.

به علت اب و هوای (قاره ای )  و مناطق کوهستانی   زمستان های کُردستان فوق العاده سخت اند .

درماههای  دسامبر تا اخر فوریه برف سنگینی  می بارد و بسیاری از روستاهای کوهستانی را از سایر مناطق جدا می کند به علت بارش سنگین برف تا دیری از سال یعنی  تا اوریل ارتباط مناطق سخت دستخوش اختلال است. این زمستان های سخت است که باعث شده کُردستان به سرعت از جنگل عاری شود هر سال  در زمستان بسیاری از درختان را برای سوخت می برند( تنها در ایران  است که نفت ارزان است  و به سهولت در دسترس قرار می گیرد اما حتی در اینجا ها نیز برای سوخت از هیزم استفاده می شود.

یکی دیگر از بلایا (بز و گوسفند و گاو) است  که قسمتهای سبز بوته ها و در ختچه ها  را می خورند و به سهولت فرسایش و از بین بردن مراتع کمک می کنند .از سیاحتنامه های سیاحان اشکارا پیدا است که یک سده پیش کوهستان های کُردستان پوشیده از جنگل بوده است ولی از این جنگلها چیزی بر جای نمانده است.

کُردستان بر کمربند زلزله واقع شده است و هر ساله زلزله بخش هایی از ان را می لرزاند. زلزله های شدید اخیرا"یکی زلزله (لیجه) بود واقع در شمال شرق دیاربکر که در ژوئیه"1975 روی داد و دیگری زلزله (مرادیه) واقع در شمال شرق  وان که در نوامبر 1976 روی داد .که به ترتیب 4000و10000 تن در این دو حادثه کشته شدند که کم کاری مقامات دولتی ترکیه در امداد و نجات باعث شد که تلفات بیشتر از این نیز شود

جمعیت:

بر اوردهای که از جمعیت کُردستان به دست می دهند سخت متفاوتند در سرشماری های نفوس . کُردها را یا به طور جداگانه نمی شمارند یا تعریف بسیار ناقصی را برای مشخص کردن انها به کار کی برند چندان که با این تعریف تنها قلیلی از کُردان تحت این نام سرشماری می شوند(برای مثال کسانی که هیچ نمی توانند به ترکی تکلم کنند و تنها به کُردی سخن می کویند ) به این ترتیب سرشماری نفوس سال 1955 ترکیه به غلط از کل 24 میلیون سکنه کشور 5/1 میلیون نفر کُرد  را ارائه کرد که کمتر از کُردانی بود که در ان هنگام در ترکیه می زیستند. بعدها دیگر در امارها اثری از کُرد نبود و در سایر کشورهایی هم که در ان دست کم به وجود کُردان اعتراف می شود وضع به همین منوال است.

سال 1970 ترکیه جمعیت کُردستان خود را 7/5 میلیون نفر اعلام کرد.

عراق: اخیرا" هیچ امار قابل اعتمادی در این زمینه از عراق سراغ نداریم  در سر شماری 1922-24و35 که طی انها احتمالا" سرشماری درستی ار کٌردها به عمل امد کردها قریب به 23 درصد کل جمعیت عراق را تشکیل می دادند این درصد ممکن است در طی سالهای جنگ در کُردستان قدری کاهش یافته باشد.

از انجا که کل  جمعیت عراق در 1975 بالغ بر 11 میلیون نفر بود من با قدری اکراه جمعیت کٌردها را به 3 تا 5/2 میلیون نفر تخمین می زنم.

ایران:در سرشماری نفوس سالهای 1956و1966 ار کُردها به طور جداگانه سرشماری به عمل نیامد اما ده درصد جمعیت به عنوان مسلمان سنی مذهب ارائه شدند و این می رساند که کُردها بیش از ده درصد جمعیت کشور را تشکیل می دهند زیرا جدا از مردم کُرد عده" ترکمانان سنی مذهب چندان نیستند و عده" گروههای اقلیت سنی مذهب ساکن شرق ایران نیز اندک است در حالیکه  از سوی دیگر بسیاری از کُردهای استان کرمانشاه و کُردهای خراسان شیعه مذهب اند به این ترتیب تخمیین سه میلیون نفری که نشریه نیم رسمی ایران المانک از جمعیت کُردهای ایران به دست می دهد یا 5/3میلیون برای 1975 به علت افزایش جمعیت غیر قابل قبول است. امکان دارد 5/4 نیم میلیون نفر برای 1965 (برابر 8/5 میلیون نفر برای 1975) ارائه می کند.

اتحاد جاهیر شوروی :قریب بر 100000 نفر بر طبق امار رسمی در انجا زندگی می کنند

سوریه:قریب 600000 نفر بر طبق امار رسمی اداره نفوس سوریه

امار:

کشور       کل جمعیت بر حسب میلیون    جمعیت کُردها(میلیون نفر)    درصد

ترکیه                2/40                                      5/7                     19

عراق                5/10                                     2تا5/2                 23

ایران                 34                                          5/3                   10

سوریه                                                               5%                  5/8

روسیه                                                              1%                     0

بیشتر کُردها  مسلمان شافعی مذهب اند مذهب شافعی یکی از مذاهب اربعه" سنت و جماعت است به این ترتیب از همسایگان غیر کُرد خود متمایزند ترکها و عرب هایی  که در جنوب بلا فصل کُردستان زندگی می کنند نیز سنی مذهب اند اما پیرو مذهب حنفی اند.ترکهای اذری فارسی و لرها شیعه مذهب اند البته همه مردم کُرد سنی و شافعی مذهب نیستند در حواشی جنوبی و جنوب غربی کُردستان (در خانقین و استان کرمانشاه) قبایل متعدد کرد سکونت دارند که شیعه مذهب (مذهب شیعه دوازده امامی که مذهب رسمی ایران است) کُردها شیعه مذهب همیشه مواقعی که برادران سنی مذهبشان در گیر مبارزات و فعالیتهای ملی بوده اند (نظیر سالهای دهه 1920-1946 و سالهای پس از 1979 خود را از ایشان  بر کنار نگه داشته اند اما در میان ان عده که در عراق هستند در دهه های 1960و1970 مشارکت این مردم در فعالیت های  ملی گرایانه رو به افزایش گذاشت بنابر این عامل مذهب اگر چه مهم است به نظر می رسد که در  نفس خود در اتحاد یا مخالفتهای سیاسی عامل قاطعی باشد.

علاوه بر اسلام شیعی و سنی در مناطق مختلف کُردستان به گروههای دیگر نیز بر می خوریم که از مذهبی مغایر با مذهب عامه و متضمن توحید عقاید پیروی می کنند که در انها رگه ها و اثاری از ادیان قدیم ایرانی و سامی و اندیشه های غلات شیعه و تصوف به چشم می خورد بزرگترین گروه از این گونه علویان کُردستان شمال غرب هستند. در کُردستان جنوبی و جنوب خاوری به فرقه" دیگری بر می خوریم که از مذهب مغایر با مذهب عامه پیروی  می کند این فرقه مردم (اهل حق)اند که در عراق (کاکه ای) خوانده می شوند این جماعت پیرو مذهب اهل حق کُردستان  در اطراف (صحنه) واقع در شرق کرمانشاه و غرب و مناطق جنوب کُردستان و لرستان است سکونت داشته اند این گروه به لهجه گورانی تکلم که با توجه به پیوند ظاهری  که با لهجه زازای در سیم و مذهب علوی دارند بسیار جالب می نمایند در اینجا  نیز این پیوستگی ناقص است  همه" گورانی زبانها اهل حق نیستند و بسیاری از مردم اهل حق را ترکان اذری یا فارس ها تشکیل می دهند.

سومین فرقه پیرو مذهب مغایر با مذهب (یزید یها)هستند که اغلب به غلط و به تحقیر انها را (شیطان پرست) می خوانند این فرقه یک فرقه" سنی مذهب و متعصب هستند  و وجه مشترک بسیاری با اهل شیعه دارند و این مذهب فقط در میان کُردان دیده می شود و لهجه" انها کرمانجی است یزیدیها همیشه معروض تعذیب و ازار همسایگان مسلمان خود بوده اند و بدین جهت بسیاری از انها زاد و بوم خود را ترک کرده و بسیاری دیگر به اسلام و بسیاری به مسیحیت گرویده اند و روابطشان با مسیحیان بهتر از مسلمانان است.

 مناطقی  که یزیدیها در ان ساکن هستند .جبل سنجار .جنوب غرب موصل.بر دو سوی مرز عراق و سوریه و مناطقه شیخان در شرق موصل  که بقعه شیخ عدی در انجاست.

جماعت مسیحی و یهودی همیشه در میان کُردان بوده است و کارهای تخصصی را اغلب همین مردم انجام داده اند و اغلب از روسیه و بریتانیا مورد حمایت واقع می شده اند تا مورد دست اویز قرار گیرند.که قرار گرفتند و اکنون شمار بسیاری از انها کشته شدند و یا به جاهای امن گریختند.

پیش از درگیری و مداخله ممالک اروپایی در منطقه سه گروه قومی و مذهبی مسیحی در میان کُردان می زیستند نخست سریانی ها یا لهجه ارامی یا عربی  و متعلق به کلیسای  ارتدکس سوری یا (یعقوبی) بودند و در شهرهای کُردستان شمالی  می زیستند دوم. اشوری ها یا اسوری ها که به لهجه ارامی تکلم می کردند و به کلیسای نستوری  تعلق داشتند اینها در کُردستان مرکزی (بادینان)و(حکاری)و دشتهای اطراف ارومیه می زیستند . و سوم ارامنه که زبان و کلیسای خاص خود را داشتند اینها گریگوری بودند و بزرگترین گروه مسیحیان را تشکیل می دادند و در سرتاسر کُردستان و در مناطق شمالی و غربی سکونت دارند